Νέες δυνατότητες στην προσέγγιση και τη διδασκαλία του αλφαβήτου και της ελληνικής γλώσσας

 Η ελληνική γλώσσα αποτελεί όχι μόνο μέσο επικοινωνίας, αλλά και βασικό εργαλείο της σκέψης, της παιδείας και της συνειδητοποίησης του κόσμου. Κάθε μορφή μάθησης περνά αναγκαστικά από τη γλώσσα, η οποία ταυτόχρονα διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε την πραγματικότητα. Η ενασχόληση με τη γλώσσα δεν αποτελεί απλώς τεχνική μάθηση λεξιλογίου και συντακτικών κανόνων, αλλά καλλιέργεια της στοχαστικής και της νοητικής μας ικανότητας .

Η σύγχρονη συγκυρία ενισχύει την αναγκαιότητα αυτής της θεώρησης. Το 2025 η UNESCO καθιέρωσε την 9η Φεβρουαρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, αναγνωρίζοντας τη συμβολή της ελληνικής ως κοιτίδας πολιτισμού και σκέψης. Αυτή η αναγνώριση δημιουργεί μια ισχυρή συμβολική και πραγματική ευκαιρία επανατοποθέτησης της ελληνικής γλώσσας στο κέντρο της παιδαγωγικής και εκπαιδευτικής διαδικασίας.

Σκοπός του άρθρου είναι να προτείνει μια νέα, ολιστική προσέγγιση για τη διδασκαλία του ελληνικού αλφαβήτου και της γλώσσας, βασισμένη στην εσωτερική  σημασία των γραμμάτων και την αρχαία "Τέχνη Γραμματική". 

https://mega.nz/file/WLASEaIa#wgvXiyMO68PAmo7Erb-VRDLlYs5Sy6bI5cU6x_KNhkc

Από τη Διεπιστημονική στη Δια-επιστημονική Μάθηση....

 Πρόκειται για ένα κείμενο που αναλύει με απλό τρόπο τις έννοιες τις διεπιστημονικότητας και της δια-επιστημονικότητας. Η σύγχρονη εκπαιδευτική πραγματικότητα καλείται να ανταποκριθεί σε σύνθετες κοινωνικές, περιβαλλοντικές και πολιτισμικές προκλήσεις. Η παραδοσιακή διάκριση των μαθημάτων και των επιστημονικών πεδίων αποδεικνύεται ανεπαρκής μπροστά στην ανάγκη για ολιστική, βιωματική και κοινωνικά υπεύθυνη μάθηση. Στο πλαίσιο αυτό, οι έννοιες της διεπιστημονικότητας και της δια-επιστημονικότητας αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Παράλληλα, πολιτικές όπως τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων και οι Δράσεις Ενεργού Πολίτη επιχειρούν να ενσωματώσουν αυτές τις αρχές στην ελληνική σχολική τάξη. Κεντρικός πυλώνας αυτής της μετατόπισης είναι η Έρευνα Δράση, ως μέσο αναστοχαστικής και συμμετοχικής εκπαιδευτικής καινοτομίας. 

Από τη Διεπιστημονική στη Δια-επιστημονική Μάθηση: Τα Εργαστήρια Δεξιοτήτων, οι Δράσεις Ενεργού Πολίτη και η Συμβολή της Έρευνας Δράσης στο Ελληνικό Σχολείο

Από την Επιμόρφωση στη Μετεκπαίδευση: Πώς οι Δράσεις Ενεργού Πολίτη αλλάζουν το σχολείο

Εισαγωγή – Το διακύβευμα

Η εκπαιδευτική πραγματικότητα στην Ελλάδα εισέρχεται σε μια φάση αναστοχασμού και μετασχηματισμού. Στο επίκεντρο αυτής της πορείας βρίσκονται οι "Δράσεις Ενεργού Πολίτη", οι οποίες εισάγονται ως ένας νέος θεσμός που επιχειρεί να συνδέσει τη σχολική ζωή με την κοινωνική πραγματικότητα και να καλλιεργήσει την ενεργή συμμετοχή, τη δημοκρατικότητα και τις δεξιότητες - ικανότητες του 21ου αιώνα στους μαθητές. Η επιτυχής εφαρμογή αυτού του θεσμού προϋποθέτει, όμως, μια βαθύτερη μετατόπιση: από την αναπαραγωγή της γνώσης στη δημιουργική, ερευνητική και βιωματική της κατάκτηση.

2. Η πρόκληση της εκπαιδευτικής πράξης

Η ενσωμάτωση των Δράσεων Ενεργού Πολίτη στην καθημερινότητα του σχολείου και στο Αναλυτικό Πρόγραμμα μπορεί να αποτελέσει το εφαλτήριο για τον εσωτερικό μετασχηματισμό του ελληνικού σχολείου προς την κατεύθυνση της Εκπαίδευσης Βασικών Ικανοτήτων[1], όπως αυτή ορίζεται στο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Αναφοράς[2]. Πρόκειται για μια αλλαγή που δεν περιορίζεται στην προσθήκη μιας θεματικής ή μεθόδου, αλλά απαιτεί επαναπροσδιορισμό των διαδικασιών διδασκαλίας και μάθησης: μοντέλα σχεδιασμού και ανάπτυξης  διδασκαλίας και παραγωγής εκπαιδευτικού υλικού, διαφοροποιημένη διδασκαλία, έμφαση σε ικανότητες, ενεργητικές μαθησιακές πρακτικές, πολλαπλό βιβλίο και στοχαστική εκπαιδευτική κουλτούρα.

Ωστόσο, οι αλλαγές αυτές είναι βαθιές και προϋποθέτουν έναν νέο επαγγελματισμό του εκπαιδευτικού. Απαιτούν έναν εκπαιδευτικό ικανό να σχεδιάζει, να ερευνά, να συνεργάζεται και να στοχάζεται κριτικά πάνω στην πράξη του. Και αυτό δεν επιτυγχάνεται με επιφανειακού τύπου επιμορφώσεις.

3. Η ανάγκη για μετεκπαίδευση – όχι επιφανειακή επιμόρφωση

Η εμπειρία έχει δείξει ότι οι σύντομες, αποσπασματικές και συχνά θεωρητικοκεντρικές επιμορφώσεις («ψεκάστε-σκουπίστε-τελειώσατε») δεν κατορθώνουν να μετασχηματίσουν ουσιαστικά την εκπαιδευτική πρακτική. Αντιστοίχως, τα αυστηρά ακαδημαϊκά μεταπτυχιακά προγράμματα, όσο πολύτιμα και αν είναι σε επίπεδο θεωρητικής κατάρτισης, δεν καλύπτουν το κενό της επαγγελματικής ανάπτυξης στην πράξη.

Αυτό που σήμερα είναι αναγκαίο είναι η επανενεργοποίηση του θεσμού της μετεκπαίδευσης – ενός θεσμού που θα προσφέρει μακράς διάρκειας, βιωματικής μορφής επιμόρφωση, με απόσπαση των εκπαιδευτικών από την τάξη και ταυτόχρονη κάλυψη της θέσης τους. Η μετεκπαίδευση πρέπει να αποτελεί μια μορφή ουσιαστικής επαγγελματικής ανανέωσης και όχι έναν ακόμα ακαδημαϊκό τίτλο[3].

4. Προτάσεις πολιτικής – Τι πρέπει να γίνει

Για να αξιοποιηθούν στο έπακρο οι δυνατότητες των Δράσεων Ενεργού Πολίτη και να μεταμορφωθεί το ελληνικό σχολείο σε έναν οργανισμό που παράγει νόημα και αξία για την κοινωνία, προτείνονται τα εξής:

• Επαναλειτουργία της μετεκπαίδευσης με επικαιροποιημένο περιεχόμενο, εστιασμένο στην έρευνα-δράση[4], στη συνεργατική μάθηση, στην εκπαίδευση βασικών ικανοτήτων του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αναφοράς και  στη στοχαστική πρακτική.
• Δημιουργία δομών υποστήριξης (mentoring, κοινότητες πρακτικής) σε σχολικό επίπεδο.
• Ανάπτυξη προγραμμάτων μετεκπαίδευσης με πρακτικό, βιωματικό χαρακτήρα, προσανατολισμένων στη διδασκαλία εντός πραγματικών συνθηκών και όχι σε αποστειρωμένα θεωρητικά σχήματα.
• Σύνδεση της μετεκπαίδευσης με την επαγγελματική εξέλιξη των εκπαιδευτικών.

5.  Ένα νέο  όραμα για το ελληνικό σχολείο

Η εστίαση στις Δράσεις Ενεργού Πολίτη δεν είναι απλώς μια επιλογή παιδαγωγικής καινοτομίας. Είναι μια πρόταση πολιτισμικής και θεσμικής ανακατεύθυνσης του ελληνικού σχολείου. Είναι μια ευκαιρία να ξανασκεφτούμε τον ρόλο του εκπαιδευτικού όχι ως μεταδότη περιεχομένου αλλά ως ενεργού διαμορφωτή εμπειριών μάθησης. Και γι’ αυτό απαιτούνται θεσμικά εργαλεία διαρκείας, όπως η μετεκπαίδευση.

Από την επιμόρφωση στη μετεκπαίδευση, από την προσχηματική αλλαγή στον ουσιαστικό μετασχηματισμό: αυτή είναι η μετάβαση που χρειάζεται η ελληνική εκπαίδευση σήμερα. Και οι Δράσεις Ενεργού Πολίτη μπορούν να είναι το όχημα.

 

---

[1] Σχετικά με την Εκπαίδευση Βασικών Ικανοτήτων δες: Ζούκης Νίκος: Το τι και το πώς στην εκπαίδευση ικανοτήτων στο: https://mega.nz/file/c1x0kKqC#jEU9PcOY8mumFLzelGmRry3OA5s1clA8yNy-DdmJczs

[2] Για τις βασικές ικανότητες του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Αναφοράς δες: https://education.ec.europa.eu/el/focus-topics/improving-quality/key-competences 

[3] Για περισσότερα σχετικά με τους όρους επιμόρφωση – μετεκπαίδευση – μεταπτυχιακές σπουδές δες: Ζούκης Νίκος : Ζητείται επιμόρφωση στο: https://nikzoukisthesisantithesis.blogspot.com/2021/12/blog-post_11.html  και Άλλο μετεκπαίδευση και άλλο μεταπτυχιακές σπουδές.... στο: https://nikzoukisthesisantithesis.blogspot.com/2021/12/blog-post_13.html

[4] Σχετικά με την έρευνα – δράση, τη χρησιμότητα και την επικαιρότητα της δες: Ζούκης Νίκος: Έρευνα – δράση: χρήσιμη και επίκαιρη στο https://nikzoukisthesisantithesis.blogspot.com/2021/12/blog-post_70.html 

Ελληνικό αλφάβητο: Η πιο σημαντική και ιστορικά αναλλοίωτη προσφορά των Ελλήνων στον παγκόσμιο πολιτισμό

 

Από τον 9ο ή τον 8ο π.Χ. αιώνα οι Έλληνες εμφανίζονται να χρησιμοποιούν την αλφαβητική γραφή που δηλώνει, κατ’ αρχήν, όλους τους φθόγγους μιας γλώσσας, άσχετα αν πρόκειται για σύμφωνα, φωνήεντα ή ημίφωνα. Κατά κανόνα δηλαδή, κάθε σημείο, γράμμα ή γράφημα, δηλώνει έναν φθόγγο και όχι μία συλλαβή. Όπως γράφει ο αείμνηστος Μανόλης Ανδρόνικος, το αλφάβητο δίκαια χαρακτηρίστηκε ως «η πιο σημαντική και ιστορικά αναλλοίωτη προσφορά των Ελλήνων στον ευρωπαϊκό   πολιτισμό»,  αλλά και ευρύτερα στον παγκόσμιο πολιτισμό θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε, αφού τα πιο σημαντικά κείμενα στον δυτικό κόσμο έχουν γραφτεί με αλφάβητα παραγόμενα από το ελληνικό (λατινικό, γοτθικό, σλαβικό).

Πολλές προσπάθειες έχουν γίνει μέχρι σήμερα για την αναγνώριση από διεθνείς οργανισμούς μιας Παγκόσμιας Ημέρας για την Ελληνική Γλώσσα. Τα επιστημονικά  επιχειρήματα τα οποία αναπτύσσονται και  επιστρατεύονται ( μακραίωνη ιστορία της ελληνικής γλώσσας, αδιάρρηκτη ενότητα, σαφήνεια στην έκφραση λεπτών εννοιών της φιλοσοφίας και της επιστήμης, αδρών εννοιών του πολιτικού λόγου και των πολιτειακών θεσμών, σύνθετων εννοιών του ευαγγελικού λόγου και της πατερικής θεολογίας, καθώς και βαθιών στοχαστικών εννοιών τού αρχαίου δράματος, της πεζογραφίας και της ποίησης, οικουμενικότητα μέσω της επίδρασης που άσκησε και ασκεί στις άλλες γλώσσες, το γεγονός ότι επιλέχθηκε ως η γλώσσα των Ευαγγελίων, τοποθετήσεις εγνωσμένου κύρους προσωπικοτήτων καθώς και των δύο Ελλήνων ποιητών που τιμήθηκαν με βραβείο Νόμπελ κ.ά ) είναι αναμφισβήτητα ορθά και κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, μας λείπει σήμερα μια βαθύτερη – φιλοσοφική προσέγγιση της ελληνικής γλώσσας, η οποία θα αποκάλυπτε την ιδιαιτερότητά της μέσω της βαθιάς σχέσης και σύνδεσης που διατηρεί με την οικουμενική σκέψη που έχουν ανάγκη οι καιροί μας και την καταλυτική της «εν δυνάμει» σήμερα επίδραση στην επίτευξη του πυρήνα των σκοπών και των αρχών  του Ο.Η.Ε., έτσι ώστε να τύχει αυτοδίκαιης αναγνώρισης και θέσπισης της Παγκόσμιας Ημέρας της από τον Ο.Η.Ε. Για περισσότερα δες: Παγκόσμιες Ημέρες και Ελληνική Γλώσσα

 

Ο κορωνοϊός ως επιταχυντής αλλαγών, κατανόησης του γίγνεσθαι και πρόβλεψης του μέλλοντος

 

Το κείμενο που ακολουθεί διατυπώθηκε και δημοσιεύτηκε την άνοιξη του 2020 , χρονικό διάστημα κατά το οποίο όλη η ανθρωπότητα και φυσικά η ελληνική κοινωνία βιώσαν το ακραίο και βίαιο φαινόμενο της εισβολής του κορωνοϊού  στη ζωή όλων μας.

Η εισβολή, αυτή, του κορωνοϊού διαμόρφωσε μια αναγκαιότητα ταχύτατης αντίδρασης όλων μπροστά  στην απειλή επιβίωσής μας. Ένα σενάριο αφάνταστα ακραίο και σε μεγάλο βαθμό απρόβλεπτο. Διαμόρφωσε ένα τοπίο έντονης αβεβαιότητας, ανησυχίας και φόβου που μας έδωσε την αίσθηση ότι η γη κινείται κάτω από τα πόδια μας και απαιτούσε ακαριαία αντίδραση. Η ανθρωπότητα δεν έχει ξαναγνωρίσει ποτέ στο παρελθόν τέτοια ταχύτητα εισροής της αλλαγής , τέτοια δηλαδή επιτάχυνση της αλλαγής στη ζωή της. Σ’ αυτό το κινητό τοπίο του τρόμου και της έντονης μεταβατικότητας,  οι περισσότερες δομές τις κοινωνίας  δεν κατέρρευσαν αλλά αναδιαρθρώθηκαν και κινήθηκαν σε νέες κατευθύνσεις.

Οι πηγές μας, μας πληροφορούν ότι οι Σοφοί του Μαντείου των Δελφών μελετούσαν επισταμένως ανάλογα φαινόμενα για να κατανοήσουν  το γίγνεσθαι της εποχής τους και να προβλέψουν το μέλλον. Υπ’ αυτή την οπτική το κείμενο που ακολουθεί έχει χροιά «προφητική» για την κατεύθυνση των αλλαγών στα συστήματα υγείας, εκπαίδευσης, οικονομίας και πολιτικής. «Ο έχων ώτα  ακούειν ακουέτω»

Για περισσότερα δες …  

Ποιο είναι το πρόβλημα: Η επανεκκίνηση του σχολείου και οι εξετάσεις ή τα μηνύματα που δε λάβαμε;